İnsan Sadece Hissettiği Değil, Taşıdığı Renktir

İnsan, mevsimi sadece yaşamakla kalmaz, onu seçtiği renklerle yeniden üretir.

Kış ayları geldiğinde toplum genelinde gözle görülür bir ruhsal ağırlık başlar. Daha içe kapanık hâller, enerji düşüklüğü, isteksizlik ve keyifsizlik… Bu tablo çoğu zaman yalnızca kapalı havaya ve güneş eksikliğine bağlanır. Oysa psikolojimizi etkileyen faktörler çok daha katmanlıdır. Bunlardan biri de çoğu zaman fark edilmeden normalleştirilen bir tercih: koyu renkli kıyafetler.

Yaz aylarında güneşle birlikte açık ve canlı renkler giyilirken, kışın gri, siyah, lacivert ve kahverengi tonlarına yöneliyoruz. Bu bir moda refleksi gibi görünse de aslında toplumsal ruh hâlinin bedene yansıyan sessiz bir ifadesidir.

Émile Durkheim, bireysel ruh hâllerinin toplumsal iklimden bağımsız olmadığını söylerken, depresyonu yalnızca bireysel bir zayıflık değil, toplumsal bağların zayıfladığı anların sonucu olarak tanımlar. 
Kış aylarında yalnızlaşma eğilimi artar; evlere çekilir, sosyal teması azaltırız. Koyu renkler ise bu geri çekilmenin görsel bir dili hâline gelir. İnsan, farkında olmadan ruh hâlini giyinir.

Renk psikolojisi bize şunu gösterir: Açık ve sıcak renkler sinir sistemini uyarır, hareket ve canlılık hissi yaratır. Koyu renkler ise güven hissi verse de uzun süreli kullanıldığında duygusal durağanlık ve içe kapanmayı pekiştirir. Yani mesele yalnızca havanın kapalı olması değil; biz de kendimizi görsel olarak kapatıyoruz.

Georg Simmel, modern insanın gündelik hayatında görünmeyen ama güçlü sembollerle yaşadığını vurgular. Kıyafet, onun için yalnızca bir örtü değil; toplumsal ruh hâlinin sembolik ifadesidir. 
Kışın koyu renklere yönelmek, bireysel bir tercih gibi görünse de aslında kolektif bir davranış kalıbıdır. Herkes koyulaştıkça, birey de koyulaşır. Bu bir döngüdür.

Burada kritik nokta şudur: Kış her zaman kapalı değildir. Güneşli ama soğuk günler vardır. Rüzgâr vardır ama ışık da vardır. Buna rağmen psikolojik ağırlık sürüyorsa, mesele yalnızca meteoroloji değildir. İnsan, kendisini nasıl gördüğüyle de duygulanır. 
Aynaya baktığında karanlık tonlar içinde kalan bir beden, zihne de benzer bir mesaj gönderir: “Şimdi yavaşla, geri çekil, sus.”

Zygmunt Bauman, modern toplumda insanların duygularını bile yönetmek zorunda kaldığını söyler. Kışın koyu renklere sığınmak da bir tür duygusal savunmadır. Görünmez olma arzusu, dikkat çekmeme isteği ve yükten kaçma refleksi… Ancak bu savunma uzun sürdüğünde, duygusal donukluğa dönüşebilir.

Yazın renklenmemiz tesadüf değildir. Güneşle birlikte beden açılır, renkler cesaret verir, insan kendini daha “hayatta” hisseder. Kışın ise aynı canlılığı bilinçli olarak yeniden üretmezsek, doğanın ritmine teslim oluruz.

Oysa psikoloji bize şunu söyler: 
Ruh hâli yalnızca dış koşulların sonucu değil, aynı zamanda bilinçli tercihlerimizin ürünüdür.

Bu yüzden kış depresyonunu yalnızca hava durumuna indirgemek eksiktir. Kıyafet renkleri, ışıkla temas, bedenin hareket alanı ve sosyal görünürlük; hepsi birlikte çalışır. Bazen insanın kendine yapacağı en küçük müdahale, bir rengi değiştirmekle başlar.

Çünkü insan, düşündüğünden daha fazla şeydir:
Sadece hissettiği değil, taşıdığı renktir.

Prof. Dr. Kürşat Şahin YILDIRIMER